Hướng dẫn và bài tập phục hồi chức năng trước phẫu thuật dây chằng chéo trước (ACL)

Quá trình phục hồi thành công sau khi bị đứt dây chằng chéo trước (ACL) bắt đầu trước khi phẫu thuật tái tạo. Các nghiên cứu dài hạn về ACL cho thấy rõ ràng rằng đầu gối bị thương càng khỏe và hoạt động tốt trước phẫu thuật, thì quá trình phuc hồi sau phẫu thuật sẽ càng tiến triển nhanh hơn.

Những việc bạn làm trước phẫu thuật được gọi là chuẩn bị trước phẫu thuật, hay đơn giản là chuẩn bị trước. Các bài tập chuẩn bị trước phẫu thuật được P3Fit-Rehab khuyến nghị dưới đây:

+ Lấy lại tầm vận động bình thường cho khớp gối (gập/ duỗi gối).

+ Tăng cường cơ bắp vùng đùi (quan trọng), và các nhóm cơ vùng hông, bắp chân.

+ Tăng cường lưu lượng máu quanh đầu gối để thúc đẩy quá trình hồi phục.

Mục tiêu trước phẫu thuật dây chằng chéo trước (ACL)

Hai mục tiêu quan trọng nhất trước và sau phẫu thuật dây chằng chéo trước (ACL):

+ Hãy tập luyện để có thể duỗi thẳng hoàn toàn chân bị thương,

+ Đi bộ bình thường

Các mục tiêu trước phẫu thuật bao gồm:

+ Giảm thiểu cơn đau

+ Giảm sưng tấy

+ Phát triển khả năng kiểm soát và sức manh cơ tứ đầu đùi tốt.

Các bài tập trên trang này sẽ giúp bạn hướng tới những mục tiêu đó. Những bài tập này cũng sẽ được sử dụng trong chương trình phục hồi chức năng Giai đoạn 1 bắt đầu ngay sau phẫu thuật.

Phục hồi chức năng dây chằng chéo trước dựa trên bằng chứng

Chương trình phục hồi chức năng sau phẫu thuật dây chằng chéo trước dựa trên bằng chứng của P3Fit-Rehab bao gồm 6 giai đoạn bao gồm cả giai đoạn tiền phục hồi. Mỗi giai đoạn đều có mục tiêu, bài tập và hướng dẫn cụ thể dựa trên hai thập kỷ nghiên cứu của các Chuyên gia hàng đầu Thế giới.

Thành công phụ thuộc vào việc hoàn thành từng giai đoạn trước khi chuyển sang giai đoạn tiếp theo. Bác sĩ, chuyên gia Vật lý trị liệu hoặc Huấn luyện viên Thể thao sẽ đánh giá tiến độ của bạn và hướng dẫn bạn khi nào nên chuyển sang giai đoạn tiếp theo.

Hướng dẫn chuẩn bị trước phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước (ACL):

Nếu bạn bị rách dây chằng chéo trước (ACL), việc cảm thấy khó chịu, sưng và bầm tím là điều bình thường. Dưới đây là một số cách để kiểm soát sự khó chịu và sưng tấy nhằm chuẩn bị cho ca phẫu thuật đầu gối của bạn.

Sử dụng nạng:

+ Bạn có thể được yêu cầu đi lại bằng hai nạng. Nạng giúp bảo vệ đầu gối và di chuyển an toàn hơn.

+ Khi sử dụng nạng, hãy dồn càng nhiều trọng lượng cơ thể lên chân càng tốt mà không làm tăng thêm đau đầu gối khi đi bộ (nếu có tổn thương sụn chêm cần được hướng dẫn của chuyên gia). Bạn có thể nghe được điều này được gọi là chịu trọng lượng theo khả năng hoặc WBAT (đảm bảo quá trình chịu sức được tăng lên từ từ và được sự theo dõi đánh giá của chuyên gia).

+ Chuyên viên Vật lý trị liệu hoặc Bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn cách sử dụng nạng trước và sau phẫu thuật.

Chườm đá, nâng cao chi và nghỉ ngơi

Nếu bạn bị rách dây chằng chéo trước (ACL), lời khuyên là nên chườm đá, nâng cao đầu gối và nghỉ ngơi để kiểm soát sưng, viêm và đau.

+ Ít nhất trong 24 giờ đầu tiên sau khi bị thương hoặc cho đến khi tình trạng viêm nặng được kiểm soát, hãy chườm đá và nâng cao chân lên trên, cao hơn tim, trong khi nằm.

+ Nâng cao và đỡ toàn bộ chân. Không nên đặt gối hoặc vật đỡ nào khác dưới riêng chỉ đầu gối.

+ Nếu các chuyên gia y tế khuyên bạn nên sử dụng băng ép, hãy hỏi họ hướng dẫn cụ thể về cách sử dụng trong quá trình phục hồi của bạn.

Lấy lại khả năng vận động và sức mạnh

Các bài tập được khuyến nghị bao gồm các bài tập cải thiện khả năng vận động và các bài tập tăng cường sức mạnh. Thực hiện ít nhất các bài tập cơ bản ở cả hai lĩnh vực là rất quan trọng để phục hồi chức năng thành công.

Các bài tập chính, thay thế và tùy chọn

Nếu bạn bị tổn thương dây chằng chéo trước (ACL), bạn có thể không muốn cử động đầu gối. Tuy nhiên, việc duy trì cử động đầu gối và tập duỗi thẳng chân hoàn toàn rất quan trọng để chuẩn bị cho ca phẫu thuật và phục hồi thành công sau đó.

Các bài tập phục hồi chức năng dây chằng chéo trước (ACL) của P3Fit-Rehab được thiết kế để giúp bạn tiến bộ từng bước. Các bài tập được phân loại là bài tập chính, bài tập thay thế và bài tập tùy chọn.

CÁC BÀI TẬP DUY TRÌ CHỨC NĂNG KHỚP GỐI

BÀI TẬP DUỖI GỐI HÀNG NGÀY (CHÍNH)

Khi nghỉ ngơi, ngồi, hoặc nằm hãy duỗi thẳng chân đã phẫu thuật ra phía trước.
Duỗi thẳng chân hết mức có thể sao cho đầu gối hướng thẳng lên.
Hãy thực hiện việc này trong 20-30 phút, ba đến bốn lần một ngày.

Ngoài ra, mỗi ngày: thực hiện các bài tập duỗi gối ở tư thế nằm ngửa hoặc nằm sấp bên dưới trước và sau khi thực hiện các bài tập vận động trượt gót chân.

BÀI TẬP DUỖI GỐI Ở TƯ THẾ NẰM NGỬA (CHÍNH)

Nằm ngửa, duỗi thẳng đầu gối.
Đặt một cuộn khăn nhỏ dưới gót chân (không phải đầu gối) và giữ tư thế đó trong 20-30 phút, ba đến bốn lần mỗi ngày.

BÀI TẬP DUỖI GỐI Ở TƯ THẾ NẰM SẤP (THAY THẾ)

Nằm sấp, đặt một cuộn khăn nhỏ phẳng ngay phía trên đầu gối (ngay đùi).
Hãy thả lỏng chân xuống mép giường hoặc bàn trong 20-30 phút, ba đến bốn lần mỗi ngày.

BÀI TẬP DUỖI GỐI Ở TƯ THẾ NGỒI HỖ TRỢ THỤ ĐỘNG (THAY THẾ)

Ngồi trên ghế, đặt bàn chân của chân không phẫu thuật dưới chân đã phẫu thuật, phía sau bàn chân.
Dùng chân lành nhẹ nhàng nâng chân đã phẫu thuật lên thẳng hết mức có thể, đồng thời giữ cho chân đó được thả lỏng.
Trở lại vị trí ban đầu.
Lặp lại 10-20 lần, hai đến ba lần mỗi ngày.

BÀI TẬP GẬP GỐI Ở TƯ THẾ NẰM TRƯỢT GÓT CHÂN (CHÍNH)

Nằm ngửa hoặc ngồi và gập đầu gối, đảm bảo bàn chân luôn tiếp xuc với sàn hoặc bề măt.
Trượt bàn chân để duỗi thẳng đầu gối, giữ cho nó linh hoạt va cố gắng cải thiện phạm vi chuyển động.
Bạn có thể cảm thấy hơi khó chịu, những hãy dừng lại nếu cảm thấy đau.
Lặp lại 10 đến 20 lần. Thực hiện chuỗi động tác này ba đến bốn lần mỗi ngày.

NHÚN CỔ CHÂN (CHÍNH)

Nằm hoặc ngồi duỗi thẳng chân, kê một cuộn khăn dưới mắt cá chân.

Nhấc các ngón chân lên rồi hạ xuống như thể bạn đang nhấn và nhả chân ga.
Thực hiện 15 lần mỗi giờ.

CÁC BÀI TẬP TĂNG CƯỜNG SỨC MẠNH CƠ VÙNG ĐÙI

GỒNG CƠ TỨ ĐẦU (CHÍNH)

Đây là bài tập cơ tứ đầu đùi rất quan trọng trong việc phục hồi sức mạnh cơ tứ đầu đùi. Nó cũng là nền tảng cho nhiều bài tập khác khi bạn tiến bộ. Hãy tập trung vào việc kích hoạt cơ đúng cách (gồng cứng cơ rồi thả lỏng) và kỹ thuật chính xác.

Bắt đầu bằng tư thế nằm ngửa hoặc ngồi thẳng chân.
Tiếp theo siết chặt phần trên đùi sao cho mặt phía sau gối ép sát vào bề mặt giường. Việc siết chặt này sẽ khiến xương bánh chè di chuyển về phía hông.
Hãy tập trung vào cơ tứ đầu đùi, chư không phải cơ mông hay gân cơ khoeo. Nếu bạn cảm thấy những cơ đó đang co lại, hãy tạm dựng, điều chỉnh lại tư thế và tập trung lại vào việc co cơ tứ đầu đùi.
Giữ căng cơ trong 5 giây.
Thực hiện 12 lần, ba lần mỗi ngày.

BÀI TẬP CƠ GÂN KHOEO

Nhóm cơ đùi sau (Hamstring) giúp kiểm soát khớp gối trong nhiều hoạt động, đặc biệt các vận động mạnh như chạy, nhảy. Phục hồi sức mạnh cơ gân khoeo cũng quan trọng như đối với cơ tứ đầu đùi ở mặt trước đùi. Hai bài tập cơ gân khoeo này giúp cải thiện khả năng kích hoạt cơ ở mặt sau đùi.

BÀI TẬP CHO GÂN KHOEO Ở TƯ THẾ NẰM NGỬA (CHÍNH)

Nằm ngửa và gập đầu gối sao cho bắp chân tạo thành góc 90 độ.
Dùng lực nhẹ đến vừa phải ấn gót chân xuống bề mặt (giường).
Giữ trong 5 giây, sau đó thả lỏng.
Thực hiện 12 lần, từ một đến ba lần mỗi ngày.

BÀI TẬP CHO GÂN KHOEO Ở TƯ THẾ NẰM SẤP (THAY THẾ)

Nằm sấp, kê một chiếc khăn dưới phần đùi trước.
Gập đầu gối để nâng bắp chân lên tạo thành góc 90 độ so với mặt bàn hoặc sàn nhà.
Thực hiện 12 lần, từ một đến ba lần mỗi ngày.

BÀI TẬP CHO GÂN KHOEO Ở TƯ THẾ ĐỨNG (CHÍNH)

Đứng bằng cả hai chân, dùng cả hai nang.
Trong khi dùng nạng hỗ trợ, thực hiện động tác gập nhẹ gân khoeo, gập gối (gót về phía mông).
Giữ trong 5 giây, sau đó thả lỏng.
Thực hiện 12 lần, từ một đến ba lần mỗi ngày.

GỒNG CƠ VÙNG ĐÙI (ĐÙI TRƯỚC VÀ ĐÙI SAU) (THAY THẾ)

Sự co cơ đồng thời của cơ gân khoeo và cơ tứ đầu sẽ giúp kích hoạt (gồng căng cứng rồi thả lỏng)cả hai nhóm cơ nay cùng lúc. Điều này rất quan trọng khi đi bộ, leo cầu thang, đứng dậy và ngồi xuống.

Nằm ngửa, duỗi thẳng chân đã phẫu thuật. (Bạn có thể gập chân không phẫu thuật lên đến 90 độ để thoải mái hơn).
Ấn gót chân xuống mặt bàn như thể bạn đang cố “đào”. Khi các cơ này co lại, hãy siết chặt cơ tứ đầu bằng cách cố gắng duỗi thẳng chân. Ấn mạnh nhưng không quá mạnh đến mức nhấc bổng toàn bộ cơ thể khỏi bàn.
Giữ tư thế co cơ đùi trong 5 giầy, sau đó thả lỏng.
Thực hiện 12 lần, ba lần mỗi ngày.

BÀI TẬP DUỖI GỐI NÂNG THẲNG CHÂN (CHÍNH)

Bài tập nâng chân thẳng (SLR) giúp bạn tiếp tục phát triển sức mạnh và chức năng cơ tứ đầu đùi để chuẩn bị cho việc đi lại và các hoạt động hàng ngày. Hãy bắt đầu bài tập này sau khi bạn đã có tiến bộ với các bài tập nhóm cơ tứ đầu đùi và có thể thực hiện được động tác nâng chân thẳng. Đây sẽ là bài tập chính trong quá trình phục hồi chức năng sau phẫu thuật của bạn (tránh tình trạng cơ đùi bị trùng).

Nằm ngửa, chân không phẫu thuật gập lại thành góc 90 độ.
Ép đầu gối của chân được phẫu thuật xuống sát bề mặt để làm căng phần trên của đùi.
Giữ chặt cơ đùi. Nâng chân lên cho đến khi đầu gối của một chân ngang bằng với đầu gối của chân kia. Thực hiện động tác chậm và có kiểm soát.
Giữ cho đầu gối càng thẳng càng tốt để tránh hiện tượng “bị trùng gối khi nâng lên”.
Hãy tập trung sử dụng cơ tứ đầu đùi và không phải cơ hông. Giữ chặt cơ trong suốt toàn bộ chuyển động.
Giữ đầu gối thẳng hàng với vai. Điều này sẽ giúp dồn nhiều lực hơn vào cơ tứ đầu đùi.
Từ từ hạ chân. Thả lỏng rồi siết chặt cơ lại và thực hiện nâng chân lên.
Thực hiện 12 lần, từ 3-5 lần mỗi ngày.

BÀI TẬP NÂNG CHÂN THẲNG Ở TƯ THẾ NẰM SẤP (CHÍNH)

Bài tập nâng chân thẳng khi nằm sấp giúp tăng cường cơ hông và cơ mông. Điều này sẽ hỗ trợ các sinh hoạt hàng ngày.

Nằm sấp. hai chân dang rộng bằng vai.
Siết chặt cơ bụng và cơ mông.
Nhấc riêng chân đã phẫu thuật khỏi bàn mổ. Giữ cho các cơ ở chân còn lại càng thư giãn càng tốt.
Nếu bạn nhận thấy chân không phẫu thuật phải gắng sức nhiều hơn, hãy đưa chân đó ra xa khỏi cơ thể. ĐIều này sẽ làm tăng tải trọng lên chân đã phẫu thuật.
Nâng chân lên cao hết mức có thể và giữ trong hai giây.
Từ từ hạ chân xuống.
KHÔNG được xoay hông hoặc cong lưng.
Thực hiện 12 lần, từ 3-5 lần mỗi ngày.

(Nếu bạn thấy đau lưng dưới tăng lên khi tập, hãy đặt một chiếc gối dưới bụng. Điều này giúp giảm áp lực lên lưng và cải thiện hoạt động của cơ mông. Hãy bỏ gối ra khi bạn đã khỏe hẳn lên.

BÀI TẬP DUỖI HÔNG Ở TƯ THẾ ĐỨNG (THAY THẾ)

Bài tập duỗi hông khi đứng giúp tăng khả năng chịu trọng lượng lên chân phẫu thuật khi đi bộ. Chúng cũng giúp tăng cường sức mạnh cho các cơ xung quanh hông.

Đứng thẳng, hai tay đặt trên bề mặt vững chắc để giữ thăng bằng.
Dồn trọng lượng cơ thể lên chân không phẫu thuật.
Giữ tư thế thẳng đứng, Nhấc nhẹ chân không trụ lên và đưa ra sau. Không để xương chậu và thân mình xoay.
Giữ nguyên tư thế trong 5 giây, sau đó từ từ trở về vị trí ban đầu.
Thưc hiện 12 lần, 3 lần mỗi ngày.
Khi sức mạnh của bạn cải thiện, hãy thêm dây kháng lực và tham khảo ý kiến bác sĩ,chuyên gia Vật lý trị liệu, Huấn luyện viên thể thao.

BÀI TẬP GÂN KHOEO Ở TƯ THẾ NẰM SẤP (THAY THẾ)

Thực hiện động tác gập nhóm cơ đùi sau ở tư thế nằm sắp để tăng cương sức mạnh và cải thiện phạm vi chuyển động (khả năng gập gối).

Nằm sấp. Bạn có thể dùng một cuộn khăn hoặc gối kê dưới đùi thoải mái hơn khi cử động đầu gối.
Gập đầu gối bên cần phẫu thuật để đưa gót chân lên phía sau lưng. Thực hiện động tác này một cách chậm rãi và cẩn thận.
Giữ tư thế gối gập này trong 5 giây.
Từ từ hạ chân xuống (trong khoảng 2 đến 3 giây).
Thực hiện 12 lần, 3 lần mỗi ngày.

BÀI TẬP NÂNG GÓT CHÂN BẰNG HAI CHÂN (CHÍNH)

Bài tập nâng gót chân giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp chân. Điều này sẽ giúp bạn đi lại và sau này trong quá trình phục hồi chức năng chạy, nhảy.

Đứng thẳng, hai tay đặt trên bàn hoặc bề mặt chắc chắn khác để giư thăng bằng.
Đứng hai chân rộng bằng vai
Giữ trọng lượng cơ thể phân bổ đều trên cả hai chân.
Giữ các ngón chân trên mặt đất và nhấc gót chân lên trong vòng hai giây.
Giữ tư thế này trong một thời gian ngắn, sau đó từ từ hạ xuống trong bốn giây.
Thực hiện 12 lần, từ một đến ba lần mỗi ngày.

(Hãy đảm bảo chuyển động của bạn theo phương thẳng đứng. Không được nghiêng người về phía trước hoặc dùng tay nâng người lên).

BÀI TẬP NGỒI DỰA TƯỜNG 1/4 (CHÍNH)

Bài tập giúp phần gối đã phẫu thuật làm quen lại với việc chịu sức nặng, kích thích nhiều vào nhóm cơ vùng đùi.

Bài tập gồm nhiều bước quan trọng tránh để nhóm cơ không phải mục tiêu gánh vác khối lượng tập luyện (gọi là sự bù trừ). Điều này sẽ giúp bạn đạt được mục tiêu hiệu quả hơn.

Đứng thẳng, hai chân rộng bằng hông, cách tường khoảng (1-1,5 bàn chân).
Lưng dựa vào tường (cảm giác đổ người về sau, đứng dựa vào tường).
Thực hiện động tác hạ người từ từ xuống (gối gập 1/4), trọng lượng phải được đứng đều trên hai chân.
Giữ ở vị trí ngồi đó trong 5 giây, sau đó từ từ đứng thẳng lên lại.
Thực hiên 12 lần, từ một đến hai lần mỗi ngày.

BÀI TẬP NÂNG HÔNG Ở TƯ THẾ NẰM NGHIÊNG (CHÍNH)

Bài tập dạng nằm nghiêng giúp tăng cường sức mạnh cơ hai bên. Điều này giúp bạn đi lại dễ dàng hơn.

Nằm nghiêng về phía bên không phẫu thuật.
Duỗi thẳng chân trên (chân hoạt động) và giữ thẳng trong suốt bài tập.
Gập đầu gối và hông của hân dưới ở tư thế thoải mái.
Trong vài lần đầu tập bài này. hãy cân nhắc hai đến ba chiếc gối giữa hai đầu gối ở tư thế bắt đầu. Điều này giúp giảm áp lực lên bên hông. Khi bạn đã khỏe hơn, bạn sẽ không cần dùng gối nữa.
Lưu ý quan trọng: đưa chân trên ra phía sau thân người một chút, các ngón chân hơi xoay vào trong. Điều này sẽ kích hoạt thêm cơ ở bên hông.
Nâng chân trên lên bằng hông, không phải bằng lưng hay hông.
Hạ chân xuống.
Giữ hông thẳng hàng, Không để thân mình xoay ra sau.
Thực hiện 12 lần, từ một đến ba lần mỗi ngày.

BÀI TẬP KHÉP HÔNG Ở TƯ THẾ NẰM NGHIÊNG (TÙY CHỌN)

Bài tập khép hông nằm nghiêng giúp tăng cường sưc mạnh ở mặt trong của chân và cải thiện chức năng. Bài tập này đòi hỏi tư thế bắt đầu đúng.

Lưu ý: Nếu bạn đã từng bị chấn thương hoặc phẫu thuật sửa chữa dây chằng MCL, chỉ thực hiện bài tập này khi có sự chấp thuận của bác sĩ phẫu thuật và chuyên gia vật lý trị liệu.

Nằm nghiêng sang một bên, chân cần phẫu thuật duỗi thẳng xuống.
Duỗi thẳng chân cần phẫu thuật.
Kéo bàn chân của chân không phẫu thuật về phía bạn và đặt nó xuống phía trước đầu gối của chân đã phẫu thuật.
Giữ thân và hông ổn định.
Nhấc chân đang phẫu thuật khỏi bàn mổ. Giữ thẳng chân trong hai giây.
Từ từ hạ chân cần phẫu thuật xuống bàn.
Thực hiện 12 lần, từ một đến ba lần mỗi ngày.

CÁC LƯU Ý TRONG QUÁ TRÌNH TẬP LUYỆN

Đảm bảo an toàn cho mảnh ghép (khớp gối), không gian tập an toàn, tư thế tập đúng (không gắng sức quá khiến động tác sai).
Đảm bảo sức khỏe ổn định, không tập trong trạng thái mệt mỏi có thể sẽ khiến tình trạng gối sưng, đau hơn.
Các bài tập sức mạnh cần tính kích thích mỏi cơ, chủ động tăng cường độ tập lên dần (đảm bảo động tác phải đúng).
Các động tác đa số sẽ có nhịp giữ và hạ từ từ, tránh làm động tác nhanh bài tập sẽ không hiệu quả.
Thả lỏng, thư giãn, chườm lạnh sau mỗi lần tập bằng cách massage cơ, di động xương bánh chè.
Đảm bảo chân được duỗi thẳng hoàn toàn sau mỗi lần tập, giúp việc đi lại thẳng chân.